Задолжителен дигитален FIR од 16 септември 2026: што навистина се менува за компаниите и превозниците

Од 16 септември 2026 што се менува за FIR?

Од 16 септември 2026 дигиталниот FIR станува задолжителен за операторите регистрирани во RENTRI.

До 15 септември 2026, врз основа на закон бр. 26 од 27 февруари 2026, регистрираните сè уште можат да избираат меѓу хартиен формулар и дигитален FIR. Од следниот ден оваа можност престанува.

Практичното правило е следно: ако производителот/држателот е регистриран во RENTRI, од 16 септември го издава FIR во дигитален формат; ако производителот не подлежи на регистрација, продолжува да го користи хартиениот FIR; методот што го должи производителот/држателот го определува управувањето со целиот синџир, бидејќи превозникот и примателот мора да го користат истиот формат.

Оваа разлика е од суштинско значење, бидејќи од 16 септември хартиениот FIR не исчезнува целосно: останува во употреба за производителите што не се регистрирани во RENTRI и во конкретните ситуации на итност предвидени со регулативата.

Зошто 16 септември 2026 е важна дата

Патот кон дигиталниот FIR требаше да се зацврсти уште во претходните месеци, но во 2026 законодавецот воведе преоден период.

Членот 13 од декретот-закон бр. 200 од 31 декември 2025, претворен со закон бр. 26 од 27 февруари 2026, дозволи до 15 септември 2026 да се продолжи со издавање на хартиен FIR како алтернатива на дигиталниот.

Во овој период изборот му припаѓа на производителот/држателот: ако FIR се создава дигитално, целиот синџир го управува дигитално; ако се создава на хартија, останува на хартија за целото движење.

Од 16 септември 2026, пак, за регистрираните во RENTRI дигиталниот FIR станува задолжителен метод.

Кој мора да го користи дигиталниот FIR од 16 септември?

Наједноставниот одговор е: операторите регистрирани во RENTRI мора да бидат способни да управуваат со дигиталниот FIR.

За регистрираниот производител/држател, FIR поврзан со движењето се издава дигитално.

Текот потоа ги вклучува и другите субјекти: производител/држател, еден или повеќе превозници, примател и евентуален посредник, кога е присутен.

Во моментот на започнување на транспортот, дигиталниот FIR мора да ги содржи предвидените податоци и мора дигитално да биде потпишан од производителот/држателот и од превозникот. Примателот го потпишува дигитално во моментот на преземање или на одбивање на отпадот.

Кој, пак, продолжува да го користи хартиениот FIR?

Производителите што не подлежат на регистрација во RENTRI продолжуваат да го користат хартиениот формулар.

Порталот RENTRI предвидува посебна област наречена “Производители на отпад што не се регистрирани”, од која овие субјекти можат да го изготват и да го оверат хартиениот FIR во согласност со новиот модел. Министерски декрет 59 од 4 април 2023 утврдува дека нерегистрираните производители го водат FIR во хартиен формат.

Затоа превозник регистриран во RENTRI не секогаш ќе го користи дигиталниот FIR: ако го подигнува отпадот кај нерегистриран производител, што мора да издаде хартиен FIR, целиот синџир тоа движење го управува во хартиен формат. Превозникот затоа мора да биде организиран да управува и со дигитални и со хартиени FIR, во зависност од позицијата на производителот/држателот.

Пред и по 16 септември 2026

Производител регистриран во RENTRI: до 15 септември може да избира меѓу хартиен и дигитален FIR; од 16 септември дигиталниот FIR е задолжителен.

Нерегистриран производител: останува на хартиениот FIR и пред и по 16 септември.

Превозник и примател: го следат форматот избран од производителот до 15 септември, а од 16 септември — форматот што го должи производителот.

Оваа шема спречува честа грешка: мислењето дека од 16 септември сите транспорти на отпад мора задолжително да се одвиваат со дигитален FIR. Не е така: позицијата на производителот/држателот останува одлучувачка.

Како функционира дигиталниот FIR во практиката

Дигиталниот FIR, често означен во постапките на RENTRI и како xFIR, се создава постепено од субјектите вклучени во движењето.

1. Издавање и пополнување: пред започнување на транспортот FIR може да го издаде и пополни производителот/држателот или превозникот, на барање на производителот/држателот. Мора да бидат присутни, меѓу другото: податоци за производителот/држателот, примателот, превозникот или превозниците, евентуалниот посредник, карактеристиките на отпадот, датумот и часот на започнување на транспортот, името и презимето на возачот и регистарската табличка на возилото.

2. Потпис при поаѓање: во моментот на започнување на транспортот FIR мора дигитално да биде потпишан од производителот/држателот и од превозникот. Тоа не е информатичка формалност: пред потписот треба да се проверат релевантните податоци на движењето.

3. Транспорт: FIR останува дигитален за време на патувањето. Самото печатење не го претвора дигиталниот FIR во хартиен во нормалното работење. Постојат посебни постапки за случаите на недостапност (D.D. бр. 25 од 5 февруари 2026).

4. Пристигнување во постројката: примателот ги дополнува информациите од своја надлежност и дигитално го потпишува FIR во моментот на преземање или на одбивање. И делумното прифаќање се управува во истиот дигитален тек.

5. Враќање на целосната копија: примателот преку RENTRI им ја враќа целосната копија на дигиталниот FIR на сите вклучени субјекти, во рок од два работни дена од преземањето, и за опасниот и за неопасниот отпад. Субјектите мора да ја преземат во рок од 90 дена од враќањето.

Дигиталниот FIR и преносот на податоци во RENTRI не се исто

Не. Едно е да се управува со формуларот во дигитален формат; друго е да се пренесат во RENTRI податоците што ги содржи формуларот.

За дигиталните FIR што се однесуваат на опасен отпад е предвидена обврска за пренос на податоците на начинот применлив за засегнатите субјекти.

Не е точно да се каже општо дека секој дигитален FIR мора да се пренесе на ист начин: постапката треба да се чита имајќи го предвид типот на отпад, вклучениот субјект и конкретната обврска за пренос.

Што се менува за компанија што произведува отпад

За компанија регистрирана во RENTRI главната промена е организациска. Пред 16 септември мора да биде јасно: кој го подготвува FIR, кој ги проверува податоците, кој потпишува дигитално, кој систем се користи, кој интервенира во случај на грешка, како се управува со итните ситуации и како се проверува враќањето на целосната копија.

Мислењето дека проблемот се решава едноставно со SPID или со пристап до порталот е недоволно: FIR ги вклучува канцеларијата, оперативниот персонал, превозникот и примателот.

Што се менува за превозниците

За компанија што транспортира отпад ситуацијата е поделикатна, бидејќи ќе мора да управува со две сценарија.

Сценарио А, производител регистриран во RENTRI: FIR е дигитален и превозникот мора да го прими или да учествува во пополнувањето, да ги внесе податоците од своја надлежност, да го провери, дигитално да го потпише, да го управува за време на транспортот и да се координира со примателот.

Сценарио Б, производител нерегистриран во RENTRI: FIR е хартиен и превозникот продолжува движењето да го управува во хартиен формат.

Превозник што од 16 септември знае да користи само дигитален FIR затоа не е навистина подготвен: мора да знае да препознае кој режим се применува на секое подигање.

Што мора да провери компанијата пред 16 септември

1. Да провери дали е регистрирана во RENTRI: форматот не треба да се одредува врз основа на привидната големина на компанијата или на општиот тип, туку треба да се провери фактичката позиција на операторот.

2. Да избере како да го управува дигиталниот FIR: RENTRI става на располагање свои услуги и алатки за интероперабилност со софтверите; изборот мора да биде конзистентен со бројот на движења и со внатрешната организација.

3. Правилно да ги овласти корисниците: мора да биде јасно кој може да пополнува, менува, потпишува, прегледува и да управува со евентуалните аномалии.

4. Да го обучи оперативниот персонал: не е доволно да се обучи администрацијата; возачите и персоналот што ги управува испораките мора да знаат како да го проверат FIR, што да прават во случај на грешка, кого да контактираат и што да прават ако системот стане недостапен.

5. Да го провери текот со клиентите, превозниците и постројките: дигиталното управување го вклучува целиот синџир; совршена внатрешна постапка може да застане ако надворешен субјект не е организиран.

Практичен случај 1: градежна компанија регистрирана во RENTRI

Градежна компанија регистрирана во RENTRI треба да испорача отпад од градилиште. Од 16 септември FIR мора да се издаде дигитално.

Пред поаѓање се наведуваат: производител, место на производство, отпад, EER код, количина, превозник, примател, возило и возач.

Производителот и превозникот потпишуваат дигитално; постројката на дестинација го дополнува формуларот во моментот на преземање; примателот потоа преку RENTRI ја враќа целосната копија.

Практичен случај 2: мал нерегистриран производител

Мал производител што спаѓа меѓу субјектите необврзани на регистрација треба да отстрани отпад. И по 16 септември продолжува да го издава хартиениот FIR преку новиот модел предвиден од RENTRI.

Фактот што превозникот и постројката се регистрирани во RENTRI не го прави формуларот автоматски дигитален: целото движење останува на хартија.

Што се случува ако RENTRI не функционира?

Од 16 септември дигиталниот FIR станува задолжителен за регистрираните, но тоа не значи дека технички прекин мора да го блокира транспортот.

D.D. бр. 25 од 5 февруари 2026 ги уредува оперативните начини во случај на недостапност на услугите на RENTRI, на привремена недостапност на интернет конекцијата и на недостапност на услугите за дигитална автентикација, под предвидените услови.

Постапките се менуваат во зависност од моментот во кој се појавува проблемот: препорачливо е да се подготви посебна компанииска постапка и да не се ограничуваме на општото правило “ако не функционира, го печатиме FIR”.

Што се случува со казните од 15 септември 2026?

Законот бр. 26/2026 предвиде казните за непотполн или нецелосен пренос во RENTRI на податоците што ги содржат FIR да се применуваат, при првата примена, од 15 септември 2026.

Внимание да не се претвори оваа одредба во општа фраза како “од 15 септември почнуваат сите казни за дигиталниот FIR”: наведената норма се однесува конкретно на непотполниот или нецелосен пренос на податоците што ги содржат формуларите.

Другите прекршоци поврзани со FIR треба да се оценуваат врз основа на конкретниот случај предвиден со Законски декрет 152/2006.

Најчестите грешки што треба да се избегнат

Мислењето дека од 16 септември хартијата исчезнува: тоа е неточно, таа останува за нерегистрираните производители и во исклучителните случаи предвидени со регулативата.

Одредување на форматот врз основа на превозникот: методот тргнува од производителот/држателот, не е превозникот тој што избира слободно.

Мешање на печатењето со хартиениот FIR: печатењето на дигитален FIR не ја менува, во вообичаени услови, дигиталната природа на формуларот.

Мешање на дигиталниот FIR со преносот на податоци: тоа се поврзани, но не и идентични обврски.

Непроверување на целосната копија: движењето не е административно затворено само затоа што камионот истоварил; мора да се провери и враќањето на целосната копија.

Контролна листа пред 16 септември 2026

• Проверивме дали компанијата е регистрирана во RENTRI.
• Знаеме дали нашите FIR ќе треба да бидат дигитални.
• Избравме меѓу услугите на RENTRI и интероперабилен софтвер.
• Корисниците се овластени.
• Знаеме кој го пополнува FIR и кој го потпишува.
• Возачите се обучени.
• Знаеме како да управуваме со клиенти што не се регистрирани во RENTRI.
• Имаме постапка за недостапност на RENTRI.
• Знаеме да го провериме враќањето на целосната копија.
• Ги проверивме обврските за пренос на податоците од FIR што се однесуваат на опасен отпад.

Од 16 септември не се менува само документот

Вистинската промена не е преминот од лист на екран. Од 16 септември компаниите регистрирани во RENTRI мора да управуваат со дигитален документарен тек што вклучува повеќе субјекти, додека можат да продолжат да примаат или да управуваат со хартиени FIR кога производителот не е регистриран.

Правилната подготовка се состои во тоа да се знае: кој формат да се користи, кој треба да пополни, кој треба да потпише, кои податоци да се проверат, како да се постапува за време на транспортот, како да се провери затворањето на движењето и што да се прави ако RENTRI не е достапен. Оние што ќе ги разјаснат овие постапки пред 16 септември во голема мера го намалуваат ризикот од оперативни грешки.